Bạn đã bao giờ tự hỏi làm thế nào mà thang máy có thể hoạt động an toàn hàng ngày, chở hàng triệu người lên xuống mà không gặp sự cố nghiêm trọng? Câu trả lời nằm ở hệ thống an toàn tinh vi được tích hợp trong mỗi chiếc thang máy. Hệ thống này bao gồm nhiều bộ phận quan trọng như bộ giới hạn tốc độ, phanh an toàn, hệ thống cửa an toàn, và các cảm biến phát hiện sự cố. Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá chi tiết về từng bộ phận này và vai trò của chúng trong việc đảm bảo an toàn cho thang máy.
Hệ thống an toàn thang máy đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng của con người và đảm bảo cho sự vận hành ổn định của thang. Thang máy là phương tiện di chuyển vận hành trong không gian khép kín, nếu không có hệ thống an toàn hiệu quả thì tỉ lệ xảy ra các sự cố sẽ khá cao. Một lỗi nhỏ trong hệ thống an toàn có thể gây thương tích hoặc đe dọa tính mạng hành khách.
Thêm vào đó, một sự cố sẽ kéo theo cả một hệ thống dẫn đến việc bảo trì tốn kém và tốn nhiều thời gian, ảnh hưởng tới nhu cầu sử dụng của mọi người trong tòa nhà. Vậy nên, một hệ thống thang máy an toàn giúp người dùng cảm thấy yên tâm hơn khi sử dụng đặc biệt trong các tòa nhà cao tầng hay khu chung cư đông đúc. Khi người sử dụng cảm thấy an toàn, trải nghiệm tổng thể của họ với tòa nhà cũng được cải thiện tạo nên sự hài lòng và tin tưởng vào chất lượng dịch vụ.
Nếu không có hệ thống an toàn tốt thang máy chở khách, chở hàng có thể gặp phải nhiều sự cố nguy hiểm. Dưới đây là các sự cố phổ biến có thể xảy ra:
Một trong những sự cố nguy hiểm nhất là thang máy rơi tự do thường xảy ra khi hệ thống phanh khẩn cấp hoặc bộ giới hạn tốc độ không hoạt động đúng cách.
Khi dây cáp bị đứt hoặc hỏng hóc, nếu không có hệ thống phanh an toàn thì cabin thang máy có thể lao xuống với tốc độ cao, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bên trong.
Cửa thang máy là khu vực tiếp xúc trực tiếp với hành khách, và nếu cảm biến cửa an toàn không hoạt động hiệu quả, cửa có thể đóng bất ngờ khi có người hoặc vật cản, gây chấn thương.
Ngoài ra trong một số trường hợp, cửa có thể mở khi thang máy chưa đến tầng khiến người sử dụng có nguy cơ bị ngã xuống hố thang.
Nếu hệ thống nguồn điện dự phòng không được trang bị hoặc không đảm bảo, sự cố mất điện đột ngột có thể khiến thang máy ngừng hoạt động giữa các tầng làm người bên trong mắc kẹt.
Thang máy không có hệ thống cân bằng tải trọng hoặc cảm biến chống rung có thể gây ra hiện tượng rung lắc khi vận hành, thậm chí dừng đột ngột.
Nếu không có hệ thống giám sát từ xa hoặc thiết bị liên lạc khẩn cấp, khi xảy ra sự cố, hành khách sẽ gặp khó khăn trong việc liên hệ với bộ phận kỹ thuật hoặc đội cứu hộ.
Hệ thống an toàn trong thang máy là tập hợp nhiều cơ chế bảo vệ nhằm đảm bảo tính mạng người sử dụng và vận hành ổn định của thiết bị. Mỗi bộ phận đóng một vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa sự cố, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa trải nghiệm khi sử dụng thang máy.
Thắng cơ là thiết bị quan trọng giúp ngăn chặn thang máy rơi tự do khi có sự cố về hệ thống nâng hoặc đứt cáp. Khi tốc độ cabin vượt quá giới hạn cho phép, bộ phận này sẽ tự động kích hoạt giữ chặt cabin vào rail dẫn hướng, giúp bảo vệ hành khách.
Hệ thống này thường sử dụng cảm biến quang học hoặc cảm biến hồng ngoại để phát hiện vật cản tại cửa thang máy. Nếu có người hoặc vật thể cản trở, cửa sẽ không đóng lại hoặc tự động mở ra giúp tránh nguy cơ kẹt cửa và đảm bảo an toàn cho hành khách.
Đây là công tắc an toàn giúp đảm bảo cửa thang máy luôn đóng kín trước khi cabin di chuyển. Nếu cửa chưa được đóng hoàn toàn, hệ thống sẽ ngăn chặn cabin hoạt động giúp tránh tình trạng cabin di chuyển khi cửa mở một trong những nguyên nhân gây tai nạn nghiêm trọng.
Công tắc này được lắp đặt ở các điểm dừng cuối của thang máy gia đình, thang quan sát, tải hàng, tải người giúp kiểm soát giới hạn di chuyển của cabin. Nếu cabin vượt quá phạm vi hoạt động cho phép, hệ thống sẽ tự động dừng lại để tránh va chạm hoặc mắc kẹt.
Nút báo khẩn (Emergency Button) là thiết bị quan trọng giúp hành khách gửi tín hiệu cầu cứu khi gặp sự cố trong thang máy. Khi nhấn nút, hệ thống sẽ kích hoạt chuông báo động và kết nối với bộ phận kỹ thuật hoặc đơn vị quản lý tòa nhà để xử lý kịp thời.
Trong trường hợp mất điện, hệ thống đèn chiếu sáng khẩn cấp sẽ tự động bật để đảm bảo cabin không bị chìm trong bóng tối. Điều này giúp hành khách giữ được tâm lý ổn định và chờ được giải cứu an toàn.
Bộ ARD đóng vai trò quan trọng khi thang máy gặp sự cố mất điện. Hệ thống này sẽ sử dụng nguồn điện dự phòng để đưa cabin đến tầng gần nhất và mở cửa để hành khách có thể ra ngoài an toàn, tránh tình trạng kẹt trong cabin quá lâu.
Cảm biến này giúp đo lường tải trọng cabin, cảnh báo nếu số người hoặc khối lượng hành lý vượt quá mức cho phép. Khi quá tải, hệ thống sẽ ngăn cabin di chuyển cho đến khi tải trọng thang máy được giảm xuống mức an toàn.
Hệ thống điện của thang máy có thể gặp sự cố như mất phase, ngược phase, sụt áp hoặc quá dòng, gây nguy hiểm cho động cơ và vận hành cabin. Bộ phận bảo vệ điện sẽ tự động phát hiện và ngắt nguồn điện khi có bất thường giúp ngăn ngừa cháy nổ hoặc hỏng hóc động cơ.
Bộ giới hạn vận tốc giúp kiểm soát tốc độ cabin, đảm bảo không vượt quá mức an toàn. Nếu thang máy di chuyển nhanh bất thường, thiết bị này sẽ kích hoạt phanh khẩn cấp, giúp cabin dừng lại ngay lập tức để tránh tai nạn.
Tiêu chuẩn an toàn thang máy đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính mạng người sử dụng, vận hành ổn định và tuân thủ quy định pháp luật.
Tiêu chí |
Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) |
Tiêu chuẩn quốc tế (EN, ISO, ASME, JIS) |
Thiết kế tiêu chuẩn |
Dựa trên ISO, EN nhưng điều chỉnh theo thực tế Việt Nam |
Được cập nhật thường xuyên theo công nghệ tiên tiến |
Mức độ kiểm định |
Yêu cầu kiểm định ban đầu và định kỳ |
Kiểm định nghiêm ngặt hơn, đặc biệt với thang máy công cộng |
Công nghệ áp dụng |
Chủ yếu sử dụng công nghệ phổ biến |
Cập nhật liên tục với công nghệ tiên tiến (AI, IoT, giám sát từ xa) |
Tiêu chuẩn cụ thể |
- TCVN 6395:2008 (Thang máy điện) - TCVN 6396-50:2017 (Thang máy chở hàng, chở người) - TCVN 6904:2001 (Thang máy thủy lực) - TCVN 7628:2007 (Lắp đặt thang máy) |
- EN 81 (Châu Âu) - ISO 8100-1 & 8100-2 (Tiêu chuẩn toàn cầu) - ASME A17.1 / CSA B44 (Mỹ & Canada) - JIS (Nhật Bản) |
Phạm vi áp dụng |
Áp dụng cho công trình trong nước |
Được sử dụng tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ |
Mức độ an toàn |
Đáp ứng yêu cầu an toàn cơ bản |
Yêu cầu cao hơn về bảo vệ người dùng, chống sự cố |
Tính đồng bộ |
Phụ thuộc vào từng nhà cung cấp, chưa đồng bộ hoàn toàn |
Có sự đồng bộ cao giữa các tiêu chuẩn quốc tế |
Khả năng giám sát từ xa |
Chưa phổ biến |
Ứng dụng rộng rãi IoT, AI trong giám sát & bảo trì |
Như vậy, hệ thống an toàn trong thang máy là một tập hợp các bộ phận tinh vi và đáng tin cậy, bao gồm bộ giới hạn tốc độ, phanh an toàn, hệ thống cửa an toàn, và các cảm biến phát hiện sự cố. Những bộ phận này hoạt động cùng nhau để đảm bảo rằng thang máy luôn hoạt động an toàn, bảo vệ tính mạng và tài sản của người sử dụng. Hiểu biết về hệ thống an toàn này không chỉ giúp chúng ta yên tâm hơn khi sử dụng thang máy mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo trì và kiểm tra định kỳ để duy trì hiệu quả của các bộ phận này.