Puly thang máy là gì ? Cấu tạo, Phân loại & Dấu hiệu hao mòn

Trong hệ thống truyền động của thang máy cáp kéo, puly là một trong những thiết bị cơ khí chịu tải trọng lớn nhất và hoạt động liên tục nhất. Tuy nhiên, rất ít người sử dụng thực sự hiểu rõ về bộ phận này cho đến khi thang máy gặp sự cố rung lắc hoặc trượt cáp.

Vậy puly thang máy là gì? Có mấy loại và khi nào cần phải bảo dưỡng, thay thế? Dưới đây là những thông tin kỹ thuật chi tiết từ chuyên gia của iTEK Elevator.

Puly thang máy là gì?

Puly thang máy (tiếng Anh là Elevator Sheave hay Pulley) là một bánh xe (ròng rọc) có xẻ rãnh trên bề mặt, được sử dụng để vắt các sợi cáp tải qua. Puly đóng vai trò trung gian kết nối giữa cabin thang máy và đối trọng, đồng thời truyền lực dẫn động từ động cơ (máy kéo) để giúp thang máy di chuyển lên xuống.

Chức năng cốt lõi của puly:

Truyền động: Tạo ra lực ma sát giữa bề mặt rãnh puly và sợi cáp để kéo cabin di chuyển.
Đổi hướng & Dẫn hướng: Thay đổi hướng đi của sợi cáp tải để phù hợp với vị trí bố trí cabin và đối trọng trong hố thang.
Chịu tải: Gánh toàn bộ tải trọng của cabin, đối trọng và hệ thống cáp.

Phân loại Puly thang máy

Trong một hệ thống thang máy cáp kéo, không chỉ có một puly duy nhất. Tùy thuộc vào vị trí và chức năng, puly được chia thành 2 nhóm chính:

Puly máy kéo (Traction Sheave)

Đây là puly quan trọng nhất, được gắn trực tiếp vào trục của động cơ thang máy (máy kéo).

Nhiệm vụ: Trực tiếp tạo ra lực kéo nhờ ma sát với cáp tải.
Đặc điểm: Bề mặt puly được gia công các rãnh (thường là rãnh chữ V, rãnh chữ U hoặc rãnh U khoét ngầm) để tăng độ bám của cáp tải. Vật liệu chế tạo thường là gang đúc chất lượng cao, rãnh được nhiệt luyện để chống mài mòn.

Puly dẫn hướng / Puly đổi chiều (Divertor Sheave / Guide Pulley)

Được lắp đặt tại các vị trí như: dưới sàn phòng máy, trên đầu cabin hoặc trên nóc đối trọng (phổ biến trong hệ thống thang máy dùng tỉ số truyền 2:1).

Nhiệm vụ: Không tạo lực kéo mà chỉ làm nhiệm vụ đỡ cáp, dẫn hướng cáp đi đúng quỹ đạo và giữ khoảng cách tiêu chuẩn giữa cabin và đối trọng.
Đặc điểm: Rãnh puly dẫn hướng thường là rãnh chữ U tròn, trơn nhẵn để cáp chạy qua dễ dàng và giảm thiểu tối đa ma sát thừa.

Các loại rãnh puly phổ biến

Cấu tạo rãnh puly quyết định trực tiếp đến tuổi thọ của cáp tải và độ êm ái khi thang vận hành:

Rãnh chữ V (V-Groove): Tạo lực ma sát rất lớn, bám cáp tốt, nhưng làm cáp nhanh bị mòn và biến dạng. Thường dùng cho các thang máy cũ hoặc thang tải trọng nặng tốc độ chậm.
Rãnh chữ U (U-Groove): Ôm sát sợi cáp, ít gây mòn cáp nhưng lực ma sát bám kém hơn. Thường dùng làm puly dẫn hướng.
Rãnh U khoét ngầm (Undercut U-Groove): Là sự kết hợp hoàn hảo giữa chữ V và chữ U. Rãnh này ôm cáp tốt, tạo lực ma sát cao nhờ phần khoét đáy lõm, đồng thời bảo vệ cáp bền bỉ. Đây là loại rãnh tiêu chuẩn trên các động cơ thang máy hiện đại.

Dấu hiệu nhận biết puly thang máy bị mòn và cảnh báo an toàn

Puly thang máy là gì, đặc biệt là puly máy kéo, sẽ bị mài mòn theo thời gian do ma sát liên tục với sợi cáp thép. Nếu không phát hiện kịp thời, puly mòn sẽ gây ra hiện tượng trượt cáp, khiến thang máy mất kiểm soát hoặc rung lắc dữ dội.

Dưới đây là 4 dấu hiệu cảnh báo puly đã xuống cấp cần kiểm tra ngay:

Thang máy bị rung lắc, giật cục: Khi khởi động hoặc dừng tầng, cabin có hiện tượng trượt, độ lệch tầng lớn (sàn cabin không bằng với mặt sàn cửa tầng).
Cáp tải lọt sâu xuống đáy rãnh: Khi quan sát, nếu thấy sợi cáp chìm sâu xuống đáy rãnh puly (thay vì nằm nhô lên trên mép rãnh), chứng tỏ rãnh puly đã bị bào mòn quá mức cho phép.
Xuất hiện mạt sắt dưới khu vực động cơ: Ma sát bất thường giữa cáp và puly hỏng sẽ bào mòn kim loại, tạo ra lớp bụi mạt sắt màu đen hoặc gỉ sét ngay dưới bệ máy kéo.
Tiếng ồn két két hoặc tiếng nghiến cáp: Cáp tải không bám đều trên rãnh gây ra tiếng ồn cơ khí lớn khi động cơ quay.

Lời khuyên bảo trì và thay thế puly từ iTEK Elevator

Độ bền của puly thang máy phụ thuộc vào chất lượng vật liệu ban đầu, mức độ sử dụng và việc bảo trì hệ thống cáp tải có được bôi trơn đúng tiêu chuẩn hay không.

Kiểm tra định kỳ: Kỹ thuật viên cần dùng thước đo chuyên dụng để đo độ sâu rãnh cáp trong mỗi đợt bảo trì.
Thay thế đồng bộ: Khi puly máy kéo bị mòn, thông thường cáp tải cũng đã bị ảnh hưởng. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối và tính đồng bộ, chuyên gia thường khuyến cáo thay thế puly cùng lúc với cáp tải mới.
Tuyệt đối không tiện lại rãnh puly (gia công lại): Một số đơn vị kém uy tín thường tư vấn mang puly cũ đi tiện lại rãnh để tiết kiệm chi phí. Điều này vô cùng nguy hiểm vì làm thay đổi đường kính bề mặt, làm mất lớp nhiệt luyện chống mòn bề mặt ban đầu, gây sai số tốc độ và rất nhanh hỏng cáp.

Puly thang máy là gì? Hệ thống truyền động cáp kéo và puly là "trái tim" đảm bảo an toàn cho thang máy. Nếu thang máy của gia đình bạn đang có dấu hiệu rung lắc hoặc tiếng ồn từ phòng máy, hãy liên hệ ngay với đội ngũ bảo trì chuyên nghiệp của iTEK Elevator để được kiểm tra thiết bị kịp thời bằng máy móc chuyên dụng.

Website: https://itekelevator.com.vn

YouTube: http://youtube.com/@itekelevatorcomvn

TikTok: https://www.tiktok.com/@itekelevator

Fanpage: iTEK Elevator

----------

Hotline: 0583 038 686
Nhà máy: Lô 18A, KCN Quang Minh, xã Quang Minh, TP. HN
Văn phòng: Tầng 8, tòa nhà Mipec 229 Tây Sơn, Phường Kim Liên, Hà Nội
Showroom Hưng Yên: 119 Đại Dương Ocean Park 2